Matbaada kâğıt hesabı yapılırken en sık karşılaşılan sorulardan biri, belirli bir tabaka ölçüsünden kaç adet ürün elde edilebileceğidir. Özellikle 70×100 cm tabaka, katalog, broşür, el ilanı, föy ve benzeri birçok baskı ürününde kullanılan yaygın ticari kâğıt ölçülerinden biridir.
Ancak “70×100 tabakadan kaç A4 çıkar?” sorusunun cevabı yalnızca kâğıdın alanını ürünün alanına bölerek bulunmaz. Ürünün tabakaya hangi yönde yerleştirildiği, baskı makinesinin kullanılabilir alanı, makas payı, kesim aralıkları ve taşma payı gibi üretim ayrıntıları gerçek sonucu etkiler.
Bu nedenle önce teorik yerleşimi, ardından gerçek baskı üretiminde neden farklı sonuçlar ortaya çıkabileceğini ele almak gerekir.
70×100 Kâğıt Nedir?
70×100 cm, ticari matbaacılıkta kullanılan standart tabaka ölçülerinden biridir. Ölçü adından da anlaşılacağı gibi kâğıdın eni 70 cm, boyu 100 cm’dir.
Bir 70×100 tabakanın toplam yüzey alanı:
0,70 × 1,00 = 0,70 m²
yani 0,70 metrekaredir.
Bu bilgi özellikle kâğıt ağırlığı ve gramaj hesabında kullanılır. Ancak tabakadan kaç ürün çıkacağını belirlemek için ürün ölçülerinin tabakaya nasıl yerleştiğine bakmak gerekir.
Burada A4, A5 ve A6 ölçülerini ayrı ayrı inceleyebiliriz.
A4 Ölçüsü Nedir?
Standart A4 ölçüsü:
21 × 29,7 cm
olarak kullanılır.
A4, ofis belgelerinden föylere, formlardan tanıtım dokümanlarına kadar en yaygın kâğıt ölçülerinden biridir.
70×100 cm tabakaya A4 ürünleri yerleştirirken iki farklı yön denenebilir. A4’ün 21 cm’lik kenarı 70 cm yönüne, 29,7 cm’lik kenarı 100 cm yönüne yerleştirildiğinde:
70 ÷ 21 = yaklaşık 3 adet
100 ÷ 29,7 = yaklaşık 3 adet
olur.
Bu durumda:
3 × 3 = 9 adet A4
teorik olarak bir 70×100 tabakaya yerleşebilir.
A4 ters yönde çevrildiğinde ise sonuç değişir. Bu nedenle montaj yapılırken iki yön de kontrol edilir.
Basit yerleşim hesabıyla 70×100 tabakadan 9 adet A4 elde edilebileceği söylenebilir.
Ancak bu sayı baskı makinesinde kesin olarak 9 bitmiş ürün alınacağı anlamına gelmez. Bunun nedenine birazdan döneceğiz.
70×100 Tabakadan Kaç A5 Çıkar?
Standart A5 ölçüsü:
14,8 × 21 cm
dir.
A5, A4’ün yarısıdır ve küçük broşürler, el ilanları, kitapçıklar, bloknotlar ve çeşitli tanıtım materyallerinde sık kullanılır.
A5’i 70×100 cm tabakaya yerleştirirken uygun yönlerden biri şu sonucu verir:
70 ÷ 21 = 3 adet
100 ÷ 14,8 = 6 adet
Buna göre:
3 × 6 = 18 adet A5
tabakaya yerleştirilebilir.
Dolayısıyla basit teorik montaj hesabında 70×100 tabakadan 18 adet A5 elde edilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, A5’in yalnızca A4’ün yarısı olduğu için otomatik olarak “A4 sayısının iki katı” şeklinde hesaplanmamasıdır. Bu örnekte sonuç gerçekten 9 A4 → 18 A5 biçiminde çıkmaktadır; fakat farklı tabaka ve ürün ölçülerinde yalnızca alan üzerinden iki kat hesabı yapmak doğru olmayabilir.
Yerleşim mutlaka en ve boy üzerinden ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
70×100 Tabakadan Kaç A6 Çıkar?
Standart A6 ölçüsü:
10,5 × 14,8 cm
dir.
A6 daha küçük el ilanları, kartlar, tanıtım ürünleri ve çeşitli küçük baskılar için kullanılabilir.
70×100 tabaka üzerinde temel yerleşim hesabında:
70 ÷ 10,5 = 6 adet
100 ÷ 14,8 = 6 adet
olur.
Buna göre:
6 × 6 = 36 adet A6
bir tabaka üzerine teorik olarak yerleştirilebilir.
Dolayısıyla:
70×100 tabakadan teorik olarak 36 adet A6 çıkar.
Bu hesapların kısa özeti şöyledir:
| Ürün | Ölçü | 70×100 Tabakadan Teorik Adet |
|---|---|---|
| A4 | 21 × 29,7 cm | 9 adet |
| A5 | 14,8 × 21 cm | 18 adet |
| A6 | 10,5 × 14,8 cm | 36 adet |
Ancak matbaa hesabında asıl önemli konu bundan sonra başlar.
Teorik Adet ile Gerçek Baskı Adedi Neden Aynı Olmayabilir?
Kâğıdı masanın üzerine koyup geometrik olarak ürün yerleştirmek ile aynı kâğıdı baskı makinesinde kullanmak aynı şey değildir.
Baskı makinesinin tabakayı tutabilmesi için belirli alanlara ihtiyacı vardır. Bunun yanında ürünler arasında kesim için boşluk bırakılması gerekebilir. Tasarım ürünün kenarına kadar devam ediyorsa taşma payı da montaja eklenir.
Bu nedenle 70×100 cm fiziksel kâğıdın tamamı her zaman ürün yerleştirilebilen alan değildir.
Örneğin teorik hesapta 9 A4 tabakaya sığıyor olabilir. Fakat baskı makinesinin kullanılabilir alanı veya kesim düzeni bu yerleşime izin vermiyorsa farklı bir montaj yapılabilir.
Bu nedenle matbaada fiyat veya üretim hesabı yapılırken yalnızca “70×100’den 9 A4 çıkar” bilgisine dayanmak doğru değildir.
Makas Payı Hesabı Neden Değiştirir?
Ofset baskıda kâğıdın baskı makinesi tarafından tutulduğu bir alan bulunur. Bu bölüm üretim sırasında ürün yerleşimi için kullanılamayabilir.
Bu alana genel olarak makas payı denir.
Makas payının ölçüsü kullanılan baskı makinesine göre değişebildiği için 70×100 tabaka kullanan iki farklı matbaanın montajı her zaman tamamen aynı olmayabilir.
Aynı durum baskı makinesinin maksimum baskı alanı için de geçerlidir.
Kâğıt 70×100 cm olsa bile makinenin gerçek baskı alanı bundan daha küçük olabilir.
Taşma Payı Adet Hesabını Etkiler mi?
Evet.
Bir broşürde fotoğraf veya zemin rengi ürünün kenarına kadar devam ediyorsa tasarım net ölçünün dışına taşırılır. Buna taşma payı denir.
Örneğin bitmiş ürün 21×29,7 cm A4 olsa bile baskı dosyasındaki gerçek çalışma alanı taşma nedeniyle biraz daha büyük olabilir.
Tek bir üründe birkaç milimetrelik fark önemsiz görünebilir. Ancak aynı ürün tabaka üzerinde yan yana birçok kez tekrarlandığında bu fark montajı değiştirebilir.
Bu nedenle özellikle kenara kadar baskılı ürünlerde hesaplama yapılırken yalnızca net ölçü kullanılmaz.
Kesim Aralıkları Neden Gereklidir?
Ürünler baskıdan sonra tabakadan ayrılır. Bu işlem giyotin, özel kesim veya farklı kesim sistemleriyle yapılabilir.
Bazı montajlarda ürünler ortak kesim hattını paylaşabilirken bazı işlerde ürünlerin arasında belirli bir mesafe bırakılması gerekir.
Özel kesimli ürünler, etiketler veya farklı baskı sonrası işlemler içeren çalışmalar daha fazla üretim alanı gerektirebilir.
Dolayısıyla aynı ölçüde iki ürün farklı üretim yöntemleri nedeniyle tabakaya farklı adetlerde yerleşebilir.
Lif Yönü Hesabı Değiştirebilir
Matbaa montajında yalnızca en fazla adedin tabakaya sığması hedeflenmez.
Kâğıdın lif yönü özellikle katlanan, ciltlenen veya piliyaj yapılan ürünlerde önemlidir.
Örneğin bir kitap kapağını tabakaya çevirdiğimizde daha fazla ürün elde edebiliriz. Ancak bu yerleşimde lif yönü sırt veya katlama yönüne uygun değilse üretim açısından doğru montaj olmayabilir.
Bu durumda matbaa, teorik olarak daha az ürün veren fakat üretim açısından daha doğru olan yerleşimi tercih edebilir.
Bu nedenle “tabakadan en fazla kaç tane çıkar?” ile “tabakadan üretime uygun kaç tane çıkar?” her zaman aynı soru değildir.
1.000 Adet Ürün İçin Kaç Tabaka Gerekir?
Teorik adetleri bildiğimizde kaba tabaka hesabı yapılabilir.
Örneğin 1.000 adet A4 ürün üretileceğini düşünelim.
Bir 70×100 tabakadan 9 adet A4 çıktığı kabul edilirse:
1.000 ÷ 9 = 111,11
Teorik olarak en az 112 tabaka gerekir.
A5 için:
1.000 ÷ 18 = 55,55
yani teorik olarak 56 tabaka gerekir.
A6 için:
1.000 ÷ 36 = 27,77
yani teorik olarak 28 tabaka gerekir.
Fakat matbaa tam olarak bu sayıda kâğıt hazırlamaz. Çünkü baskı ve kesim sırasında oluşabilecek kayıplar için ayrıca fire payı gerekir.
Fire Neden Eklenir?
Baskı makinesinin renk ve register ayarları sırasında bazı tabakalar kullanılabilir. Kesim, katlama, selefon veya diğer baskı sonrası işlemlerde de ürün kaybı oluşabilir.
Bu nedenle teslim edilmesi gereken ürün sayısını garanti etmek için teorik kâğıt miktarının üzerine üretime uygun miktarda fire eklenir.
Fire oranı bütün işler için aynı değildir. Baskı tekniği, tiraj, kâğıt ve uygulanacak baskı sonrası işlemler miktarı değiştirebilir.
Dolayısıyla “1.000 A4 için 112 tabaka yeterlidir” ifadesi yalnızca matematiksel teorik hesaptır. Gerçek siparişte daha fazla tabaka hazırlanması gerekir.
70×100’den Kaç A4, A5 ve A6 Çıkar?
Temel montaj hesabıyla sonuçları tekrar özetlersek:
70×100 cm tabakadan yaklaşık olarak:
9 adet A4,
18 adet A5,
36 adet A6
yerleştirilebilir.
Bu değerler ürün ölçülerini anlamak ve ilk kâğıt hesabını yapmak için kullanışlıdır. Ancak matbaa üretimindeki kesin tabaka adedi hesaplanırken makas payı, baskı alanı, taşma, kesim aralıkları, lif yönü ve fire de hesaba katılmalıdır.
Bu nedenle profesyonel baskı hesabında yalnızca kâğıt ölçüsü değil, ürünün nasıl üretileceği de bilinmelidir.
Avam Matbaa’da baskı işleri için kâğıt ve montaj hesabı yapılırken ürünün net ölçüsü, tirajı, kâğıt türü ve uygulanacak işlemler birlikte değerlendirilir. Böylece yalnızca tabakaya matematiksel olarak kaç ürün sığdığı değil, gerçek üretimde kaç ürünün güvenli biçimde elde edilebileceği hesaplanır.
