Bir broşür baskısında maliyeti doğrudan etkileyen konulardan biri, sipariş edilen adet için kaç tabaka kâğıt kullanılacağının hesaplanmasıdır. İlk bakışta bu hesap oldukça basit görünür: bir baskı tabakasından kaç broşür çıktığı bulunur ve toplam tiraj bu sayıya bölünür. Ancak gerçek üretimde ürünün açık ölçüsü, tabaka ebadı, montaj düzeni, baskı makinesinin kullanılabilir alanı, kesim ve katlama biçimi ile fire miktarı sonucu değiştirebilir.
Bu nedenle “1.000 adet broşür için kaç tabaka gerekir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Öncelikle broşürün bitmiş ölçüsünü değil, baskıya girecek açık ölçüsünü bilmek gerekir.
Broşür Hesabında İlk Bilgi: Açık Ölçü
Broşür baskısında sık yapılan hatalardan biri ürünün kapalı ölçüsü üzerinden kâğıt hesabı yapmaktır.
Örneğin katlandıktan sonra A5 ölçüsünde görünen bir broşür, baskıya A4 ölçüsünde girebilir. Çünkü A4 tabaka ortadan katlandığında iki A5 sayfa oluşur.
Bu durumda matbaanın hesaplayacağı ürün A5 değil, A4 açık ölçüdür.
Benzer şekilde üçe katlanan klasik bir broşürün kapalı ölçüsü yaklaşık 10×21 cm olabilir; fakat baskıya girecek açık çalışma yaklaşık A4 ölçüsündedir.
Dolayısıyla tabaka hesabı yapılırken ilk soru şudur:
Broşür baskıya hangi açık ölçüde girecek?
Bu belirlenmeden sağlıklı kâğıt hesabı yapmak mümkün değildir.
1.000 Adet A4 Broşür İçin Kaç Tabaka Gerekir?
Önce daha önce ele aldığımız 70×100 cm tabaka üzerinden ilerleyelim.
Standart A4 ölçüsü:
21 × 29,7 cm
dir.
Basit teorik montajda 70×100 cm bir tabakaya yaklaşık 9 adet A4 yerleştirilebilir.
1.000 adet broşür için teorik hesap:
1.000 ÷ 9 = 111,11
olur.
Yarım tabaka kullanılamayacağı için sayı yukarı yuvarlanır:
112 tabaka
Bu durumda 1.000 adet A4 broşür için teorik minimum kâğıt ihtiyacı yaklaşık 112 adet 70×100 tabakadır.
Ancak bu henüz üretime girecek gerçek kâğıt miktarı değildir. Çünkü hesapta fire bulunmamaktadır.
1.000 Adet A5 Broşür İçin Kaç Tabaka Gerekir?
Standart A5 ölçüsü:
14,8 × 21 cm
dir.
70×100 cm tabaka üzerine yapılan teorik yerleşimde yaklaşık 18 adet A5 ürün alınabilir.
Bu durumda:
1.000 ÷ 18 = 55,55
olur.
Yukarı yuvarlandığında teorik ihtiyaç:
56 tabaka
olarak bulunur.
Yani katlanmayan ve gerçekten A5 açık ölçüde üretilen 1.000 adet ürün için teorik olarak yaklaşık 56 adet 70×100 tabaka gerekir.
Burada özellikle “gerçekten A5 açık ölçüde” ifadesi önemlidir. Broşürün kapalı hâli A5 ancak açık hâli A4 ise hesap 56 tabakaya göre değil, A4 montajına göre yapılır.
A4 ve A5 Broşür Hesabının Kısa Karşılaştırması
70×100 tabaka için teorik hesap şu şekilde özetlenebilir:
| Broşür Açık Ölçüsü | Tabakadan Çıkan Teorik Adet | 1.000 Adet İçin Teorik Tabaka |
|---|---|---|
| A4 | 9 adet | 112 tabaka |
| A5 | 18 adet | 56 tabaka |
Bu tablo yalnızca temel montaj hesabını gösterir. Matbaanın baskıya hazırlayacağı gerçek kâğıt miktarı bundan daha fazla olabilir.
Neden Tam 112 veya 56 Tabaka ile Baskıya Girilmez?
Bir matbaa 1.000 adet ürün teslim edecekse teorik hesapta tam olarak 1.000 ürün çıkaracak miktarda kâğıtla üretime başlamak istemez.
Çünkü baskının başlamasıyla birlikte belirli miktarda kâğıt ayar için kullanılabilir. Baskı sırasında hatalı tabakalar çıkabilir. Kesimde bazı ürünler zarar görebilir. Katlama, selefon, lak veya başka işlemler varsa her üretim aşamasında ek kayıp oluşabilir.
Bu kayba fire denir.
Dolayısıyla:
Teorik tabaka miktarı + üretim firesi = Baskıya hazırlanacak gerçek kâğıt miktarı
şeklinde düşünmek daha doğrudur.
1.000 Adet Broşürde Fire Ne Kadar Olmalıdır?
Bütün baskı işleri için geçerli sabit bir fire oranı yoktur.
Bu nedenle “her işte yüzde 5 fire eklenir” veya “her zaman 100 tabaka fazla hazırlanır” gibi kesin bir kural doğru değildir.
Fire miktarı kullanılan baskı tekniğine, baskı makinesine, renk sayısına, kâğıda ve broşüre uygulanacak işlemlere göre değişebilir.
Sadece baskı ve düz kesim yapılacak bir broşürle; baskı sonrasında selefon, katlama ve özel kesim uygulanacak bir broşürün üretim kaybı aynı değildir.
Örneğin yalnızca hesap mantığını göstermek için teorik 112 tabaka üzerine %5 eklediğimizi düşünelim:
112 × 1,05 = 117,6
Bu örnekte yaklaşık 118 tabaka elde edilir.
Ancak bu, her 1.000 adet A4 broşür siparişinde 118 tabaka kullanılacağı anlamına gelmez. Gerçek fire miktarını matbaa üretim koşullarına göre belirler.
Katlama İşlemi Kâğıt Hesabını Nasıl Etkiler?
Katlamalı broşürlerde yalnızca ürün adedi değil, katlama biçimi de üretim planını etkiler.
Örneğin A4 ölçüsünde basılan bir broşür:
- ikiye katlanabilir,
- üçe katlanabilir,
- Z katlama yapılabilir,
- içe kırımlı olarak hazırlanabilir.
Bu seçeneklerde baskıya giren temel tabaka ölçüsü aynı kalabilir; ancak katlama makinesinin toleransı, piliyaj ihtiyacı ve kâğıt gramajı üretimi değiştirebilir.
Özellikle kalın kâğıtlarda doğrudan katlama yapmak baskılı yüzeyde çatlamaya neden olabilir. Böyle durumlarda katlama öncesinde piliyaj gerekebilir.
Bu da üretime ek bir işlem ve buna bağlı fire ihtiyacı anlamına gelebilir.
Broşür Gramajı Tabaka Sayısını Değiştirir mi?
Kâğıdın gramajı doğrudan matematiksel tabaka adedini değiştirmez.
Örneğin aynı açık ölçü ve aynı montaj kullanılıyorsa 135 g/m² ve 170 g/m² kâğıtta teorik olarak yine aynı sayıda ürün tabakaya yerleşir.
Fakat gramaj üretim yöntemini etkileyebilir.
Daha kalın kâğıtlarda katlama öncesi piliyaj gerekebilir. Çok kalın malzemeler farklı makinelerde işlenebilir. Bu nedenle gramaj dolaylı olarak fire, üretim süresi ve maliyeti etkileyebilir.
Aynı sayıda tabaka kullanılsa bile toplam kâğıt ağırlığı da gramaj yükseldikçe artar.
50×70 Tabaka Kullanılırsa Hesap Değişir mi?
Evet. Kullanılan ana kâğıt ebadı değiştiğinde montaj da değişir.
Örneğin 50×70 cm bir tabakaya teorik olarak yaklaşık 4 adet A4 yerleştirilebilir.
Bu durumda 1.000 adet A4 ürün için:
1.000 ÷ 4 = 250 tabaka
gerekir.
Aynı ürün 70×100 tabakada teorik olarak 9’lu montajla üretildiğinde yaklaşık 112 tabaka gerekirken, 50×70 üzerinde tabaka adedi artar.
Ancak yalnızca “daha az tabaka kullanıldığı için 70×100 daha ucuzdur” sonucu çıkarılmamalıdır. Kullanılacak baskı makinesi, kâğıt temini, üretim yöntemi ve montaj biçimi toplam maliyeti birlikte belirler.
Matbaa hangi tabaka ve makine kombinasyonunun daha verimli olduğunu işin özelliklerine göre değerlendirir.
Çift Taraflı Broşürde Kâğıt İki Katına Çıkar mı?
Hayır.
Bu da baskı hesabında sık karıştırılan konulardan biridir.
1.000 adet çift taraflı broşür üretilecekse aynı 1.000 fiziksel ürünün ön ve arka yüzü basılır. Kâğıt miktarı çift taraflı olduğu için otomatik olarak iki katına çıkmaz.
Ancak baskı işlemi açısından kâğıdın iki yüzünün de basılması gerekir. Bu durum baskı maliyetini ve üretim sürecini etkileyebilir.
Dolayısıyla:
Tek taraflı / çift taraflı baskı = baskı operasyonunu etkiler.
Ürün adedi = gerekli fiziksel kâğıt miktarının temelini oluşturur.
Bu iki hesabı birbirinden ayırmak gerekir.
1.000 Broşür Siparişinde Matbaa Hangi Bilgileri İster?
Doğru kâğıt ve fiyat hesabı yapılabilmesi için yalnızca “1.000 adet broşür istiyorum” demek yeterli değildir.
Broşürün açık ve kapalı ölçüsü, tek veya çift taraflı baskı olup olmadığı, kâğıt türü ve gramajı, katlama biçimi ve varsa selefon gibi ilave işlemler bilinmelidir.
Örneğin:
1.000 adet, A4 açık ölçü, üçe katlamalı, çift taraflı renkli, 170 gr kuşe
şeklindeki bir tanım matbaanın üretim hesabı yapabilmesi için çok daha anlamlıdır.
Bu bilgiler üzerinden uygun montaj, tabaka miktarı, fire ve baskı sonrası işlemler planlanabilir.
Broşür Baskısında Tabaka Hesabı Neden Önemlidir?
Kâğıt, baskı maliyetinin önemli kalemlerinden biridir. Gereğinden fazla kâğıt hazırlamak maliyeti yükseltirken yetersiz kâğıtla üretime başlamak sipariş adedinin tamamlanamaması riskini oluşturur.
Bu nedenle iyi bir üretim hesabının amacı yalnızca mümkün olduğunca az kâğıt kullanmak değildir. Amaç, istenen ürün adedini güvenli biçimde üretecek en verimli montaj ve kâğıt miktarını belirlemektir.
1.000 adet A4 broşür için 70×100 tabaka kullanıldığında teorik olarak yaklaşık 112 tabaka, A5 açık ölçü için ise yaklaşık 56 tabaka gerekir. Gerçek üretimde bu miktarlara işin özelliklerine göre fire eklenir.
Bu nedenle matbaa hesabında kesin kâğıt ihtiyacı; ürün ölçüsü, montaj, baskı makinesi, kâğıt ve uygulanacak işlemler belirlendikten sonra ortaya çıkar.
Avam Matbaa’da broşür baskısı için fiyat ve üretim hesabı hazırlanırken yalnızca sipariş adedi değil, açık ölçü, kâğıt, montaj, katlama ve baskı sonrası işlemler birlikte değerlendirilir. Böylece hem kâğıt kullanımı hem de üretim maliyeti işe uygun biçimde planlanabilir.
