Matbaa sektöründe kullanılan birçok terim, baskı hizmeti alan kişiler için ilk bakışta anlaşılması zor olabilir. Gramaj, selefon, klişe, lak, tiraj, taşma payı, CMYK veya prova gibi ifadeler matbaa siparişi sırasında sıkça karşımıza çıkar.
Bu terimlerin ne anlama geldiğini bilmek, baskı siparişi verirken doğru ürünü seçmeyi ve matbaa ile daha sağlıklı iletişim kurmayı kolaylaştırır.
Matbaacılık Sözlüğü, baskı sektöründe sık kullanılan temel kavramları sade bir dille açıklamak ve hem profesyoneller hem de ilk kez baskı yaptıracak kişiler için başvurulabilecek bir kaynak oluşturmak amacıyla hazırlanmıştır.
A
Afiş
Bir mesajı, duyuruyu, etkinliği veya reklamı geniş bir yüzey üzerinde görünür hâle getirmek amacıyla hazırlanan baskılı materyaldir. İç mekân ve dış mekân kullanımına göre farklı kâğıt ve malzemeler tercih edilebilir.
Antetli Kağıt
Üzerinde firmanın logosu ve kurumsal iletişim bilgilerinin bulunduğu özel tasarlanmış yazışma kağıdıdır. Teklif, resmi yazışma ve şirket içi veya dışı belgelerde kullanılabilir.
Aydınger
Şeffaf veya yarı şeffaf özellikte, grafik ve baskı hazırlık süreçlerinde kullanılan özel bir kâğıt türüdür. Geleneksel baskı ve kalıp hazırlama süreçlerinde farklı amaçlarla kullanılmıştır.
B
Baskı
Hazırlanan grafik, yazı veya görselin kâğıt, karton, plastik, kumaş veya başka bir yüzeye aktarılması işlemidir.
Ofset baskı, dijital baskı, serigrafi ve farklı baskı yöntemleri kullanım alanlarına göre birbirinden ayrılır.
Baskı Alanı
Bir tasarımın baskı makinesinde veya baskı yapılacak ürün üzerinde yerleşeceği fiziksel alandır.
Tasarım hazırlanırken ürünün gerçek baskı alanının bilinmesi, taşma ve kesim sorunlarının önlenmesi açısından önemlidir.
Baskı Provası
Baskıya geçmeden önce tasarımın ve renklerin kontrol edilmesi amacıyla hazırlanan örnek çıktıdır.
Özellikle yüksek adetli veya renk hassasiyeti bulunan işlerde prova, baskı öncesi kontrol açısından önemlidir.
Baskı Yüzeyi
Baskının uygulanacağı fiziksel yüzeydir. Kâğıt, karton, plastik, kumaş, etiket malzemesi veya farklı bir materyal olabilir.
Malzemenin yüzeyi baskı sonucunu doğrudan etkileyebilir.
Broşür
Bir ürün, hizmet, firma, etkinlik veya proje hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanan tanıtım materyalidir.
Tek yapraklı, çift taraflı veya katlamalı olarak hazırlanabilir.
Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Matbaac%C4%B1l%C4%B1k
Bıçak
Özel şekilli baskı ürünlerinin kesilmesini sağlayan kesim kalıbını ifade eder.
Standart dikdörtgen veya kare biçimin dışında özel formda ürünler hazırlanacaksa bıçaklı kesim kullanılabilir.
C
CMYK
Baskıda renk oluşturmak için kullanılan dört temel renk sistemidir:
C: Cyan
M: Magenta
Y: Yellow
K: Black
Renkli baskıların önemli bir bölümü bu dört rengin farklı oranlarda birleşimiyle oluşturulur.
Ekranlarda kullanılan RGB sisteminden farklı olarak CMYK baskı üretiminde kullanılan temel renk modelidir.
Cilt
Çok sayfalı baskılı materyallerin sayfalarının bir arada tutulması ve kitap, katalog, dergi veya benzeri bir ürün hâline getirilmesi işlemidir.
Tel dikiş, tutkallı cilt ve farklı ciltleme yöntemleri kullanılabilir.
Cilt Payı
Çok sayfalı bir çalışmada sayfaların birleştirileceği bölüm için bırakılan tasarım alanıdır.
Özellikle kitap, katalog ve dergi tasarımlarında dikkate alınmalıdır.
Ç
Çift Taraflı Baskı
Bir baskı materyalinin ön ve arka yüzüne baskı yapılmasıdır.
Kartvizit, broşür, el ilanı, menü, kart ve farklı kurumsal materyallerde kullanılabilir.
Çift taraflı baskı, aynı fiziksel alan içerisinde daha fazla bilgi sunmaya olanak sağlar.
D
Davetiye
Düğün, açılış, toplantı, etkinlik, sergi veya özel organizasyonlar için hazırlanan davet materyalidir.
Kâğıt seçimi, baskı tekniği ve özel yüzey uygulamaları davetiyenin tasarımına göre değişebilir.
Dijital Baskı
Baskı kalıbı hazırlamadan dijital dosyanın doğrudan baskı makinesine aktarılmasıyla gerçekleştirilen baskı yöntemidir.
Özellikle düşük ve orta adetli işlerde, hızlı üretim gereken durumlarda ve kişiselleştirilmiş baskılarda avantaj sağlayabilir.
Diplomat Zarf
Genellikle antetli kağıt ve kurumsal yazışmalarla birlikte kullanılan, yatay formdaki zarf türlerinden biridir.
Kurumsal logo ve iletişim bilgileri üzerine basılabilir.
E
Etiket
Bir ürünün üzerine yapıştırılan ve ürün adı, marka, içerik, kullanım bilgisi, barkod veya farklı bilgileri taşıyabilen baskılı materyaldir.
Kâğıt, plastik veya farklı etiket malzemeleri kullanılabilir.
Ebat
Bir baskı ürününün fiziksel ölçüsüdür.
Örneğin bir kartvizitin veya broşürün eni ve boyu ürünün ebatını oluşturur.
F
Fason Baskı
Bir işletmenin kendi bünyesinde üretmek yerine baskı işini başka bir matbaaya veya üreticiye yaptırmasıdır.
Föy
Belirli bir ürün, hizmet veya konu hakkında kısa ve odaklanmış bilgi vermek için hazırlanan tek veya çok sayfalı baskılı materyaldir.
Özellikle teknik ürünlerde ürün föyü kullanımı yaygındır.
Forma
Çok sayfalı baskı işlerinde belirli sayfaların baskı ve katlama düzenine göre oluşturduğu birimdir.
Kitap, katalog ve dergi üretiminde baskı ve ciltleme süreçleri açısından önem taşır.
G
Gramaj
Kâğıdın metrekare başına ağırlığını ifade eder ve g/m² ile gösterilir.
Örneğin 80 g/m² bir kâğıt ile 300 g/m² bir karton aynı kalınlık ve fiziksel özelliklere sahip değildir.
Gramaj seçimi baskı ürününün kullanım amacına göre yapılmalıdır.
Grafik Tasarım
Baskı veya dijital ortamda kullanılacak görsel iletişim materyallerinin oluşturulması sürecidir.
Logo, tipografi, renk, fotoğraf, illüstrasyon ve sayfa düzeni grafik tasarımın temel unsurları arasında yer alır.
K
Kartvizit
Kişi veya işletmenin iletişim bilgilerini taşıyan küçük boyutlu kurumsal baskı ürünüdür.
Firma adı, logo, kişi adı, görev, telefon, e-posta, web sitesi ve adres gibi bilgiler içerebilir.
Katalog
Bir firmanın ürünlerini veya hizmetlerini daha kapsamlı biçimde tanıtmak için hazırlanan çok sayfalı baskılı materyaldir.
Ürün fotoğrafları, teknik bilgiler, açıklamalar, ölçüler ve iletişim bilgileri katalog içerisinde düzenlenebilir.
Kırım
Kâğıt veya kartonun belirli bir çizgi üzerinden katlanabilmesi için uygulanan işlemdir.
Broşür, davetiye, klasör ve katlamalı farklı baskı ürünlerinde kullanılır.
Klişe
Özellikle bazı baskı ve ambalaj uygulamalarında baskı görüntüsünü yüzeye aktarmak için kullanılan kalıp veya baskı formudur.
L
Lak
Baskılı yüzeyin belirli bir bölümüne veya tamamına uygulanan özel kaplama işlemidir.
Yüzeye parlaklık, koruma veya görsel farklılık kazandırmak amacıyla kullanılabilir.
Lokal lak ise tasarımın yalnızca belirli bölgelerine uygulanır. Örneğin logonun veya bir görselin belirli bölümünün diğer yüzeylerden farklı görünmesi sağlanabilir.
M
Mat Selefon
Baskı yüzeyine mat görünüm kazandıran ince bir film kaplama uygulamasıdır.
Yüzeyin daha sade ve yansımayı azaltan bir görünüme sahip olmasını sağlayabilir.
Maket
Bir baskı veya tasarım ürününün üretim öncesinde fiziksel veya görsel olarak nasıl görüneceğini göstermek amacıyla hazırlanan örnektir.
Montaj
Özellikle geleneksel baskı süreçlerinde farklı sayfaların veya görüntülerin baskı kalıbına doğru sırayla yerleştirilmesi işlemidir.
Mürekkep
Baskı sırasında görüntünün yüzeye aktarılmasını sağlayan renklendirici baskı malzemesidir.
Kullanılan baskı teknolojisine göre mürekkebin yapısı ve özellikleri değişebilir.
O
Ofset Baskı
Baskı kalıbındaki görüntünün doğrudan kâğıda aktarılması yerine önce kauçuk blanket yüzeyine, ardından baskı malzemesine aktarılması prensibine dayanan baskı yöntemidir.
Özellikle yüksek adetli baskı işlerinde yaygın olarak kullanılır.
P
Pantone
Renklerin standartlaştırılmış biçimde tanımlanmasına yardımcı olan renk sistemlerinden biridir.
Özellikle kurumsal renklerin mümkün olduğunca tutarlı biçimde uygulanmasının önemli olduğu baskı işlerinde kullanılabilir.
Perforaj
Kâğıt veya karton üzerinde belirli bir çizgi boyunca küçük delikler veya kesikler oluşturarak parçanın kolayca ayrılmasını sağlayan işlemdir.
Kupon, bilet, form ve benzeri ürünlerde kullanılabilir.
Prova
Baskıdan önce tasarımın kontrol edilmesi amacıyla hazırlanan örnek çıktıdır.
Tasarım, metin, görsel, renk ve yerleşim hatalarının kontrol edilmesine yardımcı olur.
R
RGB
Ekranlarda kullanılan renk modelidir.
R: Red
G: Green
B: Blue
Web siteleri, telefonlar, bilgisayar ekranları ve dijital görüntüler RGB renk sistemiyle çalışır. Baskı üretiminde ise genellikle CMYK tabanlı renk süreçleri kullanılır.
S
Selefon
Baskılı yüzeyin üzerine uygulanan ince film kaplamadır.
Mat veya parlak seçenekleri bulunabilir.
Selefon yüzeyi korumaya ve baskılı ürünün görünümünü değiştirmeye yardımcı olabilir.
Sticker
Arka yüzünde yapışkan bulunan, farklı şekil ve ölçülerde üretilebilen baskılı etikettir.
Logo, ürün bilgisi, ambalaj kapatma, kampanya ve dekoratif uygulamalar gibi farklı amaçlarla kullanılabilir.
T
Taşma Payı
Tasarımın kesim çizgisinin dışına kontrollü olarak taşırılan baskı alanıdır.
Kesim sırasında oluşabilecek küçük farklılıkların ürünün kenarında beyaz boşluk oluşturmasını önlemek amacıyla kullanılır.
Baskıya gönderilen dosyanın hazırlanmasında önemli teknik unsurlardan biridir.
Tiraj
Bir baskı işinden kaç adet üretileceğini ifade eder.
Örneğin 1.000 adet broşür basılması, işin tirajının 1.000 olduğu anlamına gelir.
Trikromi
Baskıda üç temel renk kullanılarak renkli görüntü oluşturma yöntemidir.
Günümüzde dört renkli CMYK baskı sistemi daha yaygın olmakla birlikte trikromi bazı özel veya tarihsel baskı süreçlerinde karşılaşılabilen bir terimdir.
Y
Yaldız
Baskı yüzeyinde metalik veya özel bir görünüm oluşturmak için kullanılan uygulamalardan biridir.
Altın ve gümüş gibi efektler özellikle kartvizit, davetiye, ambalaj ve özel kurumsal baskılarda tercih edilebilir.
Yüksek Gramajlı Kağıt
Standart yazı kağıtlarına göre daha yüksek gramaja sahip kâğıt ve karton türlerini ifade eder.
Kartvizit, kart, kapak, davetiye ve çeşitli tanıtım ürünlerinde kullanım alanı bulunur.
Z
Zarf
Belge, kart, mektup veya farklı baskılı materyallerin gönderilmesi ve sunulması için kullanılan kâğıt ambalaj ürünüdür.
Kurumsal baskılarda logo ve iletişim bilgileriyle markalanabilir.
Matbaa Terimlerini Bilmek Neden Önemlidir?
Matbaaya baskı siparişi verirken kullanılan terimleri bilmek, müşterinin ihtiyacını daha doğru ifade etmesini sağlar.
Örneğin “kalın bir kağıt istiyorum” demek yerine ihtiyaç duyulan gramajı konuşmak, “parlak olsun” demek yerine selefon uygulanıp uygulanmayacağını belirtmek veya özel şekilli bir ürün için bıçaklı kesim gerekip gerekmediğini bilmek üretim sürecini daha anlaşılır hâle getirir.
Bununla birlikte her baskı ürününün teknik özellikleri aynı değildir. Doğru gramaj, malzeme, baskı yöntemi ve yüzey uygulaması ürünün kullanım amacına göre belirlenmelidir.
Matbaacılık Sözlüğü bu nedenle yalnızca terimlerin anlamlarını açıklayan bir liste değil, baskı siparişi verirken kullanılabilecek bir başvuru kaynağı olarak düşünülmelidir.
Bu sözlüğü ilerleyen yazılarda genişleterek baskı teknikleri, kâğıt türleri, renk sistemleri, ciltleme, kesim, özel baskı uygulamaları ve baskı öncesi hazırlık gibi başlıklara ait daha ayrıntılı terimleri de ekleyebiliriz.
