Bir kitap veya katalog matbaaya gönderildiğinde üretim yalnızca sayfaların basılmasından ibaret değildir. İç sayfaların hangi kâğıda basılacağı, kaç sayfanın bir forma oluşturacağı, sayfaların nasıl katlanacağı, hangi sırayla harmanlanacağı, kapağın nasıl hazırlanacağı ve bütün yapının hangi yöntemle ciltleneceği ürünün nihai biçimini belirler.

Özellikle çok sayfalı baskılarda küçük görünen teknik kararlar önemli sonuçlar doğurabilir. Kâğıt gramajının değiştirilmesi kitabın sırt kalınlığını değiştirir. Sayfa sayısı kullanılan cilt yöntemini etkiler. Kapak tasarımında sırt hesaba katılmadığında grafikler yanlış konumlanabilir. Kalın kuşe kâğıt kullanılan bir katalogda uygun olmayan cilt yöntemi ürünün rahat açılmasını engelleyebilir.

Bu nedenle kitap ve katalog üretiminde kullanılan terimleri bilmek yalnızca matbaacılar için değil; grafik tasarımcılar, yayınevleri, ajanslar ve düzenli olarak kurumsal yayın hazırlayan işletmeler için de önemlidir.

Avam Matbaa Matbaacılık Sözlüğünün bu bölümünde kitap ve katalog üretiminin temel kavramlarını, sayfa yapısından forma ve harmana, kapaktan sırt hesabına ve ciltleme yöntemlerine kadar ele alıyoruz.

Sayfa Nedir?

Sayfa, kitap, katalog, dergi veya kitapçık içerisindeki basılı yüzlerin her biridir.

Bir yaprağın ön yüzü bir sayfa, arka yüzü ise başka bir sayfadır.

Dolayısıyla:

1 yaprak = 2 sayfa

şeklinde düşünülmelidir.

Bu ayrım özellikle matbaadan fiyat alınırken önemlidir. “50 yaprak” ile “50 sayfa” aynı ürün değildir.

50 yapraklık bir ürün, kapak hesabı ve üretim yapısı ayrıca değerlendirilmek üzere, 100 basılı yüz anlamına gelebilir.

Yaprak Nedir?

Yaprak, kitabın fiziksel olarak çevrilebilen tek parça kâğıdıdır.

Her yaprağın iki yüzü bulunur.

Örneğin okuyucu kitabın bir yaprağını çevirdiğinde fiziksel olarak tek kâğıdı çevirmiş olur ancak bu kâğıdın ön ve arka yüzlerinde iki ayrı sayfa bulunur.

Matbaa siparişlerinde sayfa ve yaprak kavramlarının karıştırılmaması gerekir.

İç Sayfa Nedir?

İç sayfa, kitabın veya kataloğun kapağı dışında kalan sayfalarının genel adıdır.

İç sayfalarda kullanılacak:

• Kâğıt türü
• Gramaj
• Baskı renkleri
• Sayfa sayısı
• Baskı tekniği

ürünün maliyetini ve fiziksel yapısını doğrudan etkiler.

Bir katalogda 135 g/m² kuşe iç sayfa kullanılabilirken bir kitapta daha farklı gramaj ve kâğıt türleri tercih edilebilir.

Doğru seçim yayının kullanım amacına göre yapılmalıdır.

Kapak Nedir?

Kapak, kitabın veya kataloğun dış bölümünü oluşturan yapıdır.

Basit bir katalogda iç sayfalardan daha yüksek gramajlı karton kullanılabilir. Sert kapaklı kitaplarda ise mukavva üzerine baskılı veya farklı kaplama malzemeleri uygulanabilir.

Kapak yalnızca ön yüz değildir.

Bir kitabın kapak tasarımı genel olarak:

arka kapak + sırt + ön kapak

bölümlerinden oluşur.

Cilt türüne bağlı olarak kulak veya farklı ek alanlar da bulunabilir.

Ön Kapak Nedir?

Okuyucunun ürünü eline aldığında ilk gördüğü kapak yüzüdür.

Kitap adı, yazar, yayınevi veya katalog markası gibi temel görsel bilgiler çoğunlukla burada bulunur.

Ancak ön kapağın tasarım ölçüsü tek başına kitabın tam kapak dosyasını oluşturmaz.

Özellikle Amerikan cilt ve sert kapak gibi uygulamalarda sırt ve arka kapakla birlikte bütün kapak ölçüsü hesaplanmalıdır.

Arka Kapak Nedir?

Kitabın veya kataloğun arka yüzünü oluşturan kapak bölümüdür.

Kitaplarda tanıtım metni, barkod, ISBN ve yayınevi bilgileri gibi unsurlar bulunabilir.

Kurumsal kataloglarda iletişim bilgileri, web adresi veya marka bilgileri yer alabilir.

Sırt Nedir?

Sırt, kitabın ön ve arka kapağı arasında kalan ve ciltlenmiş sayfaların birleştiği bölümdür.

Özellikle Amerikan cilt ve sert kapaklı kitaplarda sırt dışarıdan görülebilir.

Kitap adı, yazar veya yayınevi logosu sırt üzerine yerleştirilebilir.

Ancak sırtın genişliği sabit değildir.

Sırt Kalınlığı Nedir?

Sırt kalınlığı, kitabın ciltlenmiş hâlde oluşan sırt genişliğidir.

Bu ölçüyü temel olarak:

• Sayfa sayısı
• Kâğıt kalınlığı
• Kâğıt türü
• Cilt sistemi

etkiler.

Aynı sayfa sayısına sahip iki kitap farklı kâğıtlara basıldığında sırt kalınlıkları farklı olabilir.

Bu nedenle yalnızca “300 sayfalık kitap” bilgisine bakarak kesin sırt ölçüsü belirlemek doğru değildir.

Sırt Kalınlığı Nasıl Hesaplanır?

Teorik olarak yaprak sayısı ile kullanılan kâğıdın fiziksel kalınlığı üzerinden yaklaşık hesap yapılabilir.

Ancak profesyonel üretimde en güvenilir yöntem, kullanılacak gerçek kâğıdın kalınlığı ve matbaanın ciltleme koşulları üzerinden ölçünün belirlenmesidir.

Özellikle kapak tasarımına başlamadan önce matbaadan kesin veya üretime uygun sırt ölçüsü alınmalıdır.

Çünkü birkaç milimetrelik fark bile ön ve arka kapaktaki grafiklerin konumunu değiştirebilir.

Sırt Yazısı Nedir?

Kitap veya katalog sırtına yerleştirilen metin ve grafiklerdir.

Kitabın adı, yazar adı veya yayınevi logosu burada bulunabilir.

Çok ince sırtlı ürünlerde okunabilir bir sırt yazısı için yeterli alan bulunmayabilir.

Bu nedenle sırt yazısı kullanılmadan önce gerçek sırt kalınlığı kontrol edilmelidir.

Forma ve Sayfa Düzeni

Forma Nedir?

Forma, kitap, katalog ve dergi üretiminde belirli sayıda sayfanın büyük bir baskı tabakası üzerine özel bir düzenle yerleştirilmesi, basılması ve katlanması sonucunda oluşan üretim birimidir.

Kitabın sayfaları baskı tabakasına normal okuma sırasıyla yerleştirilmez.

Örneğin 1, 2, 3, 4 şeklinde yan yana dizilmiş bir baskı montajı yapılmaz.

Sayfalar tabaka katlandığında doğru okuma sırasına gelecek biçimde hesaplanarak yerleştirilir.

Bir Forma Kaç Sayfadır?

Forma içerisindeki sayfa sayısı:

• Baskı makinesinin ebadına
• Kitabın nihai ölçüsüne
• Kâğıt ölçüsüne
• Katlama biçimine
• Üretim planına

göre değişebilir.

Bu nedenle “bir forma her zaman 16 sayfadır” şeklinde değişmez bir kural yoktur.

8, 16 veya farklı sayfa düzenleri kullanılabilir.

Montaj Nedir?

Montaj, sayfaların baskı tabakası üzerine üretim sonrasında doğru sıraya gelecek şekilde yerleştirilmesidir.

Modern matbaacılıkta bu işlem büyük ölçüde özel yazılımlar aracılığıyla gerçekleştirilir.

Montaj sırasında:

• Sayfa sırası
• Kırım
• Kesim
• Poza
• Baskı yönü
• Forma düzeni

gibi unsurlar dikkate alınır.

Bu nedenle grafik tasarımcının çoğu standart işte kitabın sayfalarını kendi başına forma şeklinde dizmesi gerekmez. Matbaanın iş akışı aksini istemediği sürece sayfaların normal okuma sırasıyla hazırlanması daha doğrudur.

İmposition Nedir?

Imposition, Türkçede genellikle montaj olarak karşılanan baskı öncesi işlemdir.

Çok sayfalı ürünün sayfalarının büyük baskı tabakasına, katlama ve ciltleme sonrasında doğru sıraya gelecek şekilde yerleştirilmesini ifade eder.

Profesyonel prepress yazılımları bu işlemi otomatik veya yarı otomatik biçimde gerçekleştirebilir.

Kırım Nedir?

Kırım, basılmış tabakanın belirlenen çizgilerden katlanması işlemidir.

Kitap ve katalog formaları baskıdan sonra uygun şekilde katlanarak küçük sayfa gruplarına dönüştürülür.

Katlama işleminin doğru yapılması sayfaların cilt sonrasında doğru konumda bulunması açısından önemlidir.

Katlama Şeması Nedir?

Katlama şeması, basılmış tabakanın hangi sırayla ve hangi yönlerde katlanacağını gösteren üretim planıdır.

Forma yapısı bu katlama düzenine göre hazırlanır.

Yanlış katlama veya yanlış montaj sayfa sırasının bozulmasına neden olabilir.

Harman ve Toplama

Harman Nedir?

Harman, ayrı ayrı basılmış ve katlanmış formaların veya sayfaların doğru sıraya getirilmesi işlemidir.

Örneğin bir kitap beş farklı formadan oluşuyorsa:

1. forma
2. forma
3. forma
4. forma
5. forma

doğru sırayla bir araya getirilmelidir.

Bu işlemden sonra kitap bloğu ciltleme aşamasına geçebilir.

Harman Makinesi Nedir?

Harman makinesi, sayfa veya formaları otomatik olarak doğru sıraya getiren üretim ekipmanıdır.

Özellikle yüksek tirajlı katalog ve kitap üretiminde manuel toplamaya göre hız ve üretim düzeni sağlar.

Kitap Bloğu Nedir?

Kitap bloğu, kitabın kapak takılmadan önce bir araya getirilmiş iç sayfalarının bütünüdür.

Formalar harmanlandıktan, gerektiğinde dikildikten veya yapıştırıldıktan sonra kitap bloğu oluşur.

Daha sonra kullanılan cilt yöntemine göre kapakla birleştirilir.

Ciltleme Nedir?

Ciltleme, çok sayfalı baskıların kullanılabilir tek bir ürün hâline getirilmesi için sayfaların veya formaların birbirine bağlanması işlemidir.

Cilt yöntemi seçilirken:

• Sayfa sayısı
• Kâğıt gramajı
• Ürün ölçüsü
• Kullanım sıklığı
• Dayanıklılık beklentisi
• Tiraj
• Maliyet
• Görsel beklenti

birlikte değerlendirilmelidir.

Her cilt yöntemi her kitap veya katalog için uygun değildir.

Tel Dikiş

Tel Dikiş Nedir?

Tel dikiş, katlanmış sayfaların sırt çizgisinden metal tellerle birbirine sabitlenmesi yöntemidir.

Dergi, broşür, kullanım kılavuzu ve düşük sayfa sayılı kataloglarda yaygın olarak kullanılır.

Sayfalar iç içe geçirilir ve ürünün orta katlama çizgisinden tel ile tutturulur.

Tel Dikişin Avantajları Nelerdir?

Tel dikiş:

• Hızlı üretilebilir
• Ekonomiktir
• Düşük sayfa sayılarında pratiktir
• Kitapçık ve kataloglarda yaygın olarak kullanılır

Ancak sayfa sayısı ve kâğıt kalınlığı arttıkça ürünün sırt bölgesi kalınlaşır ve tel dikiş uygun olmaktan çıkabilir.

Tel Dikişte Sayfa Sayısı Neden Önemlidir?

Tel dikişli ürünler katlanmış yapraklardan oluştuğu için sayfa sayısının üretim düzenine uygun olması gerekir.

Tek bir katlanmış yaprak dört basılı sayfa oluşturur.

Bu nedenle standart tel dikişli kitapçıklarda toplam sayfa sayısı çoğunlukla dördün katları şeklinde planlanır.

Boş sayfa eklenmesi gereken durumların nedenlerinden biri de budur.

Tel Dikişte Creep Nedir?

Creep, iç içe geçirilen katlanmış yaprakların kalınlık nedeniyle dışarı doğru kademeli biçimde kaymasıdır.

Sayfa sayısı ve kâğıt kalınlığı arttıkça iç yapraklar dış kenara doğru daha fazla taşabilir.

Son kesim sırasında bu fark düzeltilir.

Profesyonel montaj yazılımları sayfa yerleşimini bu etkiyi hesaba katarak ayarlayabilir.

Amerikan Cilt

Amerikan Cilt Nedir?

Amerikan cilt, kitap veya katalog sayfalarının sırt bölümünden tutkalla birleştirildiği yaygın ciltleme yöntemidir.

Uluslararası terminolojide çoğunlukla perfect binding olarak adlandırılır.

Sayfalar veya formalar hazırlanır, sırt yüzeyi tutkalın daha iyi tutunabileceği biçimde işlenir ve kapak kitap bloğunun sırtına yapıştırılır.

Amerikan Cilt Nerelerde Kullanılır?

Amerikan cilt:

• Kitap
• Roman
• Kurumsal katalog
• Ürün kataloğu
• Dergi
• Rapor
• Eğitim yayını

gibi birçok üründe kullanılabilir.

Düz bir sırt oluşturduğu için yeterli kalınlık bulunduğunda sırt üzerine yazı basılabilir.

Amerikan Cilt ile Tel Dikiş Arasındaki Fark Nedir?

Tel dikişte katlanmış yapraklar orta çizgiden metal tellerle birleştirilir.

Amerikan ciltte ise kitap bloğu sırt bölümünden tutkalla kapağa bağlanır.

Tel dikiş genellikle daha düşük sayfa sayılarında kullanılırken Amerikan cilt daha kalın yayınlarda tercih edilebilir.

Ancak kesin seçim yalnızca sayfa sayısına göre yapılmaz; kâğıt ve ürün ölçüsü de önemlidir.

Hotmelt Tutkal Nedir?

Hotmelt, sıcak uygulanarak kullanılan termoplastik cilt yapıştırıcılarının genel adıdır.

Amerikan cilt üretiminde yaygın olarak kullanılabilir.

Hızlı üretime uygun olması nedeniyle ticari kitap ve katalog üretiminde önemli bir yere sahiptir.

PUR Cilt Nedir?

PUR, poliüretan reaktif yapıştırıcı kullanılan cilt sistemidir.

Bazı kâğıt ve ürünlerde geleneksel hotmelt sistemlere göre daha güçlü ve esnek bağ oluşturabilir.

Özellikle kuşe kâğıtlı, yoğun kullanılan veya daha yüksek dayanıklılık beklenen yayınlarda tercih edilebilir.

Ancak üretim süresi, maliyet ve kullanılan ekipman açısından farklılık gösterebilir.

İplik Dikiş

İplik Dikiş Nedir?

İplik dikiş, katlanmış formaların iplikle birbirine dikilerek kitap bloğu oluşturulması yöntemidir.

Formalar önce kendi yapıları içerisinde dikilir, ardından birbirleriyle birleştirilir.

Bu sistem özellikle uzun süre kullanılacak ve dayanıklılık beklenen yayınlarda tercih edilebilir.

İplik Dikişin Avantajı Nedir?

İplik dikiş sayfaların fiziksel olarak birbirine bağlanmasını sağlar.

Bu nedenle:

• Sanat kitapları
• Prestij yayınları
• Akademik yayınlar
• Uzun ömürlü kitaplar
• Sert kapaklı kitaplar

gibi ürünlerde tercih edilebilir.

İplik dikişli kitaplar uygun kâğıt ve cilt yapısıyla daha rahat açılabilir.

İplik Dikiş ile Amerikan Cilt Arasındaki Fark Nedir?

Amerikan ciltte sayfaların bağlanmasında temel unsur yapıştırıcıdır.

İplik dikişte ise formalar fiziksel olarak iplikle dikilir ve ardından cilt yapısına göre yapıştırıcı işlemleri de uygulanabilir.

Bu nedenle iplik dikiş daha fazla üretim aşaması gerektirebilir ancak uzun kullanım ömrü gereken kitaplarda önemli avantaj sağlayabilir.

Sert Kapak

Sert Kapak Nedir?

Sert kapak, kitabın dış yapısında kalın ve rijit bir taşıyıcı kullanılan cilt türüdür.

Bu taşıyıcı çoğunlukla mukavvadır.

Mukavva üzerine:

• Baskılı kâğıt
• Bez
• Özel kaplama malzemesi
• Suni deri
• Farklı dekoratif yüzeyler

uygulanabilir.

Sert kapaklı kitaplar özellikle uzun süre saklanması veya daha nitelikli fiziksel sunum sağlaması amaçlanan yayınlarda kullanılır.

Sert Kapak Nasıl Yapılır?

Genel üretim mantığında ön kapak, arka kapak ve sırtı oluşturacak mukavva parçaları hazırlanır.

Bu parçalar kaplama malzemesi üzerine belirli aralıklarla yerleştirilir ve kaplanır.

Ayrı olarak hazırlanan kitap bloğu daha sonra kapakla birleştirilir.

Üretim yöntemi ve detaylar kullanılan cilt sistemine göre değişebilir.

Mukavva Nedir?

Mukavva, sert kapak ve kutu üretiminde taşıyıcı olarak kullanılan kalın, rijit lifli levha malzemesidir.

Doğrudan görsel yüzey olarak kullanılabileceği gibi çoğunlukla üzerine baskılı veya dekoratif bir malzeme sıvanır.

Mukavvanın kalınlığı ürünün istenen sertliğine göre belirlenir.

Sıvama Nedir?

Sıvama, baskılı kâğıdın veya farklı kaplama malzemesinin daha kalın bir taşıyıcı yüzeye yapıştırılması işlemidir.

Sert kapak üretiminde baskılı kapak kâğıdı mukavva üzerine sıvanabilir.

Bu yöntem aynı zamanda özel kutu, klasör ve farklı premium baskı ürünlerinde de kullanılır.

Yan Kâğıdı ve Şiraze

Yan Kâğıdı Nedir?

Yan kâğıdı, özellikle sert kapaklı kitaplarda kitap bloğunu kapak yapısına bağlayan ön ve arka bölümlerdeki kâğıtlardır.

Uluslararası terminolojide endpaper veya endsheet olarak adlandırılır.

Yan kâğıtları yalnızca teknik amaçla değil, tasarımın parçası olarak da kullanılabilir.

Renkli, desenli veya baskılı hazırlanabilir.

Şiraze Nedir?

Şiraze, kitabın sırt bölümünün üst ve alt kenarlarında görülebilen küçük dokuma görünümlü tamamlayıcı parçadır.

Geleneksel ciltçilikte yapısal işleve sahip olabilen şiraze, modern seri üretimde çoğu zaman dekoratif bir detay olarak kullanılır.

Özellikle sert kapaklı kitaplarda kitabın bitmiş görünümünü tamamlar.

Kitap Ayracı Nedir?

Bazı sert kapaklı kitaplarda sırt bölümüne sabitlenen kumaş şerit okuyucunun kaldığı sayfayı işaretlemesi için kullanılır.

Bu şerit cilt üretimi sırasında kitap yapısına eklenebilir.

Spiral Cilt

Spiral Cilt Nedir?

Spiral ciltte sayfaların kenarına düzenli delikler açılır ve bu deliklerden metal veya plastik spiral geçirilir.

Spiral cilt:

• Defter
• Ajanda
• Eğitim kitabı
• Teknik doküman
• Menü
• Sunum
• Takvim

gibi ürünlerde kullanılabilir.

Spiral Cildin Avantajı Nedir?

Spiral sistemin önemli avantajı sayfaların rahat açılmasıdır.

Bazı spiral sistemlerde ürün tamamen geriye doğru katlanabilir.

Bu özellik masa üzerinde açık tutulması gereken kullanım kılavuzları, eğitim materyalleri ve defterlerde avantaj sağlar.

Wire-O Nedir?

Wire-O, çift halkalı metal tel kullanılan ciltleme sistemlerinden biridir.

Standart plastik spiralden farklı bir fiziksel görünüm sunar.

Ajanda, takvim, defter ve kurumsal sunum ürünlerinde sık kullanılabilir.

Katalog Üretimi

Katalog Nedir?

Katalog, ürün, hizmet, koleksiyon veya kurumsal bilgilerin çok sayfalı bir baskı içerisinde düzenlendiği yayın türüdür.

Katalog üretiminde:

• Ölçü
• Sayfa sayısı
• İç sayfa kâğıdı
• Kapak kâğıdı
• Baskı tekniği
• Cilt yöntemi
• Selefon ve diğer yüzey işlemleri

birlikte planlanır.

Katalog İç Sayfasında Hangi Kâğıt Kullanılır?

Kuşe kâğıt, fotoğraf ve ürün görsellerinin yoğun olduğu kataloglarda yaygın olarak kullanılır.

115, 135 veya 170 g/m² gibi farklı gramajlar tercih edilebilir.

Ancak bunlar zorunlu standartlar değildir.

Sayfa sayısı arttıkça yüksek gramaj kullanılması kataloğun ağırlığını ve sırt kalınlığını önemli ölçüde artırabilir.

Katalog Kapağı Nasıl Olmalıdır?

Katalog kapağında genellikle iç sayfalardan daha yüksek gramajlı malzeme tercih edilir.

Örneğin iç sayfalar 135 g/m² kuşe iken kapakta 250 veya 300 g/m² kuşe karton kullanılabilir.

Kapakta ayrıca:

• Mat selefon
• Parlak selefon
• Soft touch selefon
• Lokal lak
• Yaldız
• Gofre

gibi baskı sonrası işlemler uygulanabilir.

Ancak doğru kombinasyon katalog tasarımına ve bütçeye göre belirlenmelidir.

Self Cover Nedir?

Self cover, kapak ile iç sayfaların aynı kâğıt ve gramajdan üretildiği yayın yapısını ifade eder.

Özellikle ince broşür ve bazı dergilerde kullanılabilir.

Ayrı ve daha kalın bir kapak bulunmaz.

Plus Cover Nedir?

Plus cover, iç sayfalardan ayrı bir kapak kullanılan yayın yapısını ifade eder.

Kapak farklı gramaj, kâğıt veya yüzey işlemlerine sahip olabilir.

Kurumsal kataloglarda sık karşılaşılan yapı budur.

Kitap Ölçüleri

Kitap Ebadı Nedir?

Kitap ebadı, ürünün son kesimden sonraki nihai en ve boy ölçüsüdür.

A4, A5 veya farklı özel ölçüler kullanılabilir.

Kitabın ebadı yalnızca estetik bir tercih değildir.

Ölçü:

• Kâğıt kullanımını
• Forma planını
• Baskı maliyetini
• Sayfa tasarımını
• Kitabın taşınabilirliğini

etkileyebilir.

Açık Ölçü ve Kapalı Ölçü Nedir?

Kapalı ölçü, ürünün tamamlanmış ve kapalı durumdaki ölçüsüdür.

Açık ölçü ise ürün açıldığında oluşan toplam ölçüdür.

Örneğin katlamalı broşürlerde bu ayrım çok önemlidir.

Kitap kapağında ise tam açık kapak ölçüsü:

arka kapak + sırt + ön kapak

alanlarını kapsar.

Sert kapaklarda ayrıca mukavva taşmaları, sırt boşlukları ve kaplama dönüşleri gibi üretim payları bulunabilir.

Taşma ve Güvenli Alan

Kitap ve Katalogda Taşma Payı Nedir?

Sayfa kenarına kadar devam eden fotoğraf, renk veya grafikler kesim çizgisinin dışında belirli miktarda devam ettirilmelidir.

Bu alan taşma payıdır.

Standart birçok ticari baskı işinde 3 mm yaygın olsa da üretimin gerektirdiği değer matbaadan alınmalıdır.

Güvenli Alan Neden Önemlidir?

Sayfa numarası, başlık, logo ve metin gibi önemli unsurlar kesim çizgisine çok yakın yerleştirilmemelidir.

Ayrıca cilt türüne bağlı olarak sırt tarafında da tasarımın okunabilirliğini etkileyen alanlar oluşabilir.

Özellikle kalın Amerikan ciltli kitaplarda iç marjların yeterli bırakılması okuyucunun metni rahat görmesini sağlar.

İç Marj Nedir?

İç marj, sayfanın cilde veya sırt bölümüne yakın olan boşluğudur.

Kitap kalınlaştıkça sayfanın sırt tarafındaki bölümü daha zor görülebilir.

Bu nedenle iç marj ile dış marj her zaman aynı olmak zorunda değildir.

Kitap tasarımında cilt yöntemi sayfa marjları belirlenirken dikkate alınmalıdır.

Taşan Sayfalar ve Üç Ağız Kesim

Üç Ağız Kesim Nedir?

Kitap veya katalog ciltlendikten sonra üst, alt ve ön kenarlarının kesilerek düzgün hâle getirilmesi işlemidir.

Sırt bölümü ciltli kaldığı için üç açık kenar kesilir.

Bu nedenle işlem “üç ağız kesim” olarak adlandırılır.

Son kesim ürünün nihai ölçüsünü ve kenar düzgünlüğünü oluşturur.

Kesim Firesi Nedir?

Üretim sırasında kesim, baskı ayarı, cilt ve diğer işlemler nedeniyle belirli miktarda ek malzeme kullanılması gerekir.

Net teslim adedi ile üretime giren toplam tabaka veya ürün adedi bu nedenle aynı olmayabilir.

Matbaa üretim planında gerekli fire miktarını işin özelliklerine göre hesaplar.

Kitap ve Katalog Dosyası Nasıl Hazırlanmalıdır?

Profesyonel üretime gönderilecek dosyada öncelikle matbaanın teknik şartları esas alınmalıdır.

Genel olarak:

• Sayfalar gerçek ölçüsünde hazırlanmalı
• Gerekli taşma payları bulunmalı
• Görseller yeterli çözünürlükte olmalı
• Renk sistemi üretime uygun olmalı
• Fontlar doğru şekilde gömülmeli veya hazırlanmalı
• Sayfalar normal okuma sırasıyla gönderilmeli
• Kapak gerekiyorsa ayrı dosya hazırlanmalı
• Sırt ölçüsü matbaadan alınmalı
• Özel uygulamalar ayrı ve doğru tanımlanmalı

gerekir.

Tasarımcının forma montajını kendisinin yapması çoğu durumda gerekli değildir. Matbaanın prepress sistemi üretim montajını baskı makinesi ve kâğıt planına göre oluşturur.

Kapak Dosyası Neden Ayrı Hazırlanır?

Özellikle Amerikan cilt ve sert kapaklı yayınlarda kapak, iç sayfalardan farklı bir üretim yapısına sahiptir.

Kapak dosyası:

arka kapak + sırt + ön kapak

bütünlüğünde hazırlanabilir.

Sert kapakta buna ek olarak mukavva ölçüleri, dönüş payları ve diğer cilt teknik detayları bulunabilir.

Bu nedenle iç sayfa PDF’si ile kapak üretim dosyasının ayrı hazırlanması yaygın bir uygulamadır.

Hangi Cilt Yöntemi Seçilmeli?

Tek bir “en kaliteli cilt” yöntemi yoktur.

Doğru cilt, ürünün özelliklerine göre seçilir.

İnce katalog ve kitapçık: Tel dikiş uygun olabilir.

Orta veya yüksek sayfa sayılı kitap ve katalog: Amerikan cilt değerlendirilebilir.

Uzun süre kullanılacak nitelikli yayın: İplik dikiş tercih edilebilir.

Prestij veya koleksiyon kitabı: İplik dikiş ve sert kapak birlikte kullanılabilir.

Defter, eğitim materyali veya masa üzerinde açık kullanılacak ürün: Spiral veya Wire-O uygun olabilir.

Ancak bunlar genel örneklerdir. Kesin seçim sayfa sayısı, kâğıt, ölçü ve kullanım biçimine göre yapılmalıdır.

Kitap ve Katalog Üretimi Bir Bütündür

Bir kitabın kalitesi yalnızca baskı çözünürlüğüyle, bir kataloğun kalitesi ise yalnızca kalın kâğıt kullanılmasıyla belirlenmez.

İyi bir çok sayfalı baskı ürününde tasarım, kâğıt, forma düzeni, baskı, katlama, harman, cilt ve son kesim birbirleriyle uyumlu olmalıdır.

Yanlış kâğıt seçimi kitabın gereğinden fazla kalınlaşmasına, yanlış cilt seçimi sayfaların açılmamasına, hatalı sırt hesabı kapak tasarımının kaymasına ve yetersiz iç marj metnin okunmasının zorlaşmasına neden olabilir.

Bu nedenle kitap ve katalog üretiminde tasarım ile matbaa üretimi birbirinden bağımsız süreçler olarak düşünülmemelidir.

Bir kitabın fiziksel karakteri daha tasarım dosyası hazırlanırken oluşmaya başlar.

Avam Matbaa Matbaacılık Sözlüğü‘nün bu bölümünde sayfa, yaprak, forma, montaj, harman, kitap bloğu, sırt, sırt kalınlığı, tel dikiş, Amerikan cilt, PUR cilt, iplik dikiş, sert kapak, yan kâğıdı, şiraze, spiral, Wire-O ve katalog üretiminde kullanılan temel kavramları ele aldık.

Sözlüğün sonraki bölümünde ambalaj ve kutu üretimine geçeceğiz: karton, oluklu mukavva, mikro oluk, sıvama, kesim kalıbı, piliyaj, kulak, kilit, pencere, yapıştırma payı, bıçak izi ve kutu açılımı gibi temel ambalaj terimlerini ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.